Albert Fert
Espintronikaren aitzindarietako bat
Albert Fert fisikari frantziarra da, eta 2007ko Fisikako Nobel Saria jaso zuen. Gaur egun, Paris-Saclay Unibertsitateko irakasle emeritua eta Albert Fert Laborategiko zuzendari zientifikoa da.
Bere ikerketa-eremua nanofisika da, hau da, materialen fisika kuantikoa nanoeskalan. Bereziki ezaguna da espintronikaren garapenaren aitzindarietako bat izateagatik. Gaur egun, fisikaren arlo garrantzitsua da espintronika, eta elektroien spina baliatzen du, magnetismoaren eta elektronikaren arteko elkargunean. Espintronika hainbat norabidetan garatzen ari da gaur egun: spin-orbitronikatik oxitronikara, skyrmion izeneko nanopartikulen fisika topologikotik konputazio neuromorfiko eta kuantikora, mikrouhin-gailu supereroaleetara… Eta aplikazio ugari ditu.
Espintronikaren abiapuntua Fert eta Campbellek 1965-66an egindako frogapen esperimentala izan zen. Lan horren bidez, elektroien spinaren orientazioak material magnetikoetako eroankortasun elektronikoan duen garrantzia frogatu zuten, Nevill Mott fisikari teoriko eta Nobel saridunak iradoki bezala. Horrek “Magnetoerresistentzia Erraldoia” (GMR) aurkitzera eraman zuen 1988an, Fert-en taldeak Frantzian eta Grünbergen taldeak Alemanian egindako ikerketen bidez. GMR fenomenoan, eremu magnetiko batek geruza anitzeko materialen erresistentzia elektrikoa nabarmen murrizten du, eta aurkikuntzak berehala izan zituen aplikazio ugari.
Disko gogor magnetikoetan, GMR bidezko irakurketak diskoen informazio-edukiera nabarmen handitzea ahalbidetu zuen, eta datu-zentroen eta informazio-teknologien garapena bultzatu zuen. Beste aplikazio batzuk MRAM izeneko memoria- eta logika-nanoosagaiak dira, 2006az geroztik merkatuan daudenak eta energia-kontsumo txikiagatik bereziki interesgarriak direnak.
Gaur egun, espintronikaren adar ugarien artean, espintronika neuromorfikoa nabarmendu daiteke. Arlo oso aktiboa da, eta neurona eta sinapsi modura jarduten duten nanoosagaiak erabiltzen ditu garunaren funtzionamenduan inspiratutako konputazio-arkitekturetan. Beste ikerketa-eremu oso aktibo batzuk dira spina eta supereroankortasuna uztartzen dituzten mikrouhin-gailuen garapena eta skyrmion izeneko nanopartikula topologikoen fisika eta aplikazioak. Gaur egun, Fert-en interesa quadritronika izeneko espintronika mota berri batean dago.
Ibilbidea eta aitortzak
Albert Fert Carcassonnen (Frantzia) jaio zen. Matematika eta Fisikako ikasketak egin zituen École Normale Supérieure-n (Paris), eta, ondoren, 1970ean, Fisikako doktoretza lortu zuen Université Paris-Sud-en. Bertan irakasle izendatu zuten 1976an.
Gaur egun, Université Paris-Saclayko irakasle emeritua da. 1995ean, Unité Mixte de Physique CNRS/Thales laborategia sortu zuen beste batzuekin batera —gaur egungo Albert Fert Laboratory—, Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS) erakundearen eta Thales Group taldearen laborategi bateratua, Université Paris-Saclayren baitan. Laborategia sortu zenetik bertatik izan da haren zuzendari zientifikoa.
Espintronika
Fisikako Nobel Saria 2007
Université Paris-Saclay, DIPC, EHU