Wolfgang Ketterle
Tenperatura ultrahotzetan materia-egoera berriak sortzen
Wolfgang Ketterle fisikari alemaniarra da, eta haren esperimentuek zero absolututik oso hurbil dauden tenperaturetan soilik agertzen diren materia-formak sortu eta aztertzea ahalbidetu dute. Hain tenperatura baxuetan, atomoek beren ohiko portaera indibidualaren zati handi bat galtzen dute, eta mekanika kuantikoaren legeen arabera modu kolektiboan jokatzen hasten dira.
Ketterle Bose-Einstein kondentsazioari buruz egindako lanagatik da bereziki ezaguna. Materia-egoera hori 1920ko hamarkadan aurreikusi zen, baina 1995era arte ez zen gas atomiko diluitu batean behatu. Kondentsatu batean, atomo kopuru handi batek egoera kuantiko bera hartzen du, eta uhin koherente bakar baten moduan jokatzen du. Horri esker, fenomeno kuantikoak laborategian zuzenean kontrola daitekeen eskala batean azter daitezke.
Haren taldeak atomo-laser bat lehen aldiz gauzatzea ere lortu zuen 1997an. Atomo-sorta koherente bat sortu zuten, laser optiko batek argi-sorta koherente bat sortzen duen antzeko moduan. Bere ikerketek superfluidotasuna, koherentzia, korrelazioak eta elkarrekintza sendoak dituzten gorputz askoko sistemak aztertzen jarraitzen dute. Horrek oinarrizko teoriak egiaztatzeko eta material kuantiko konplexuak simulatzeko modu berriak eskaintzen ditu.
Ibilbide profesionala eta aitortzak
Ketterlek Municheko Unibertsitate Teknikoan lortu zuen diploma 1982an, eta Fisikako doktoretza Municheko Unibertsitatean amaitu zuen 1986an. Doktoretza ondoko ikerketa egin zuen Optika Kuantikoko Max Planck Institutuan eta Heidelberg-eko Unibertsitatean, eta 1990ean Massachusettseko Teknologia Institutura joan zen. 1993an MITeko irakasle-taldean sartu zen, eta 1998az geroztik John D. MacArthur Fisikako katedraduna da.
2001eko Fisikako Nobel Saria Eric A. Cornell eta Carl E. Wiemanekin partekatu zuen, Bose-Einstein kondentsazioa lortzeagatik eta kondentsatuen oinarrizko lehen ikerketak egiteagatik. Jaso dituen beste sari eta aitortzen artean daude Rabi Saria, Gustav Hertz Saria, Fritz London Memorial Saria, Benjamin Franklin Domina, MIT Killian Saria eta Humboldt Ikerketa Saria. Hainbat zientzia-akademiatako kidea da, eta hainbat honoris causa titulu jaso ditu.