Minbiziaren aurka babesten gaituzten mekanismoen deskodetzailea
Ana Zubiaga genetista da, eta haren ikerketak zelulek noiz zatitu, bereizi edo hil erabakitzen duten, eta erabaki horietan gertatzen diren hutsegiteek minbizia eragin dezaketen aztertzen du. Bere lana E2F transkripzio-faktoreen familian oinarritzen da; proteina horiek zelulen ugalketan eta DNAren bikoizketan parte hartzen duten geneen jarduera erregulatzen dute.
Zubiagak eta haren taldeak E2F proteinek ez dutela soilik zelula-zatiketa aktibatzen frogatu dute. Genomaren egonkortasunaren zaindari gisa ere jarduten dute, eta DNA kopiatzean zelulek erreplikazio-estres gehiegizkoa saihesten laguntzen dute. Babes-sistema hori asaldatzen denean, zelulek kalteak pilatzen dituzte eta eraldaketa gaiztoa jasateko joera handiagoa dute.
Ikerketa horrek aukera terapeutiko potentzial bat agerian utzi du. Minbizi-zelulek berez izaten dute erreplikazio-estres handia; beraz, presio hori modu selektiboan areagotuz gero, bizirik irauteko duten gaitasunaren mugatik harago eraman daitezke, zelula osasuntsuei eragin txikiagoa eginez. Duela gutxi, haren taldeak ordura arte ezagutzen ez zen E2F proteinen beste eginkizun bat identifikatu du: tumorearen mikroingurune immunologikoa moldatzea eta minbizi-zelulei immunitate-sistemaren erasotik ihes egiten laguntzea. Aurkikuntza horiek etorkizunean tumore-zelulen aurkako zuzeneko tratamenduak eta tumoreen aurkako immunitatearen aktibazioa uztartuko dituzten terapiak garatzen lagun dezakete.
Ibilbide profesionala eta aitortzak
Zubiagak Biologia ikasi zuen eta doktoretza Euskal Herriko Unibertsitatean, EHUn, egin zuen. Estatu Batuetako Tufts Unibertsitatean eta Harvard Unibertsitatean doktoretza osteko prestakuntza egin ondoren, EHUra itzuli zen eta bere ikerketa-taldea sortu zuen Zientzia eta Teknologia Fakultatean. Bertan, ikerketa eta Genetikako graduko zein graduondoko irakaskuntza uztartzen ditu.
EHUko Minbiziaren Ikerketa Sarea koordinatzen du; sare horrek Europako ENLIGHT Cancer Network sarean parte hartzen du. Horrez gain, hiru agintalditan programa-kudeatzaile izan da Estatuko Ikerketa Agentzian. 2018az geroztik Jakiunde Zientzia, Arte eta Letren Akademiako kidea da, eta 2024az geroztik haren presidentea. Bere lana hainbat sariren bidez aitortu dute, besteak beste, Cadena SER-Radio Bilbaoren Ikerketaren Bikaintasunaren Saria, Elhuyar-CAF Saria eta Bilboko Medikuntza Zientzien Akademiaren Biologiako Ohorezko Aipamena.
